Nhà tù Lao Bảo - Chứng tích chiến tranh in dấu địa ngục tại Quảng Trị

Được xem là vùng đất của bom đạn, chiến tranh, Quảng Trị là nơi có rất nhiều di tích lịch sử nổi bật như cầu Hiền Lương – sông Bến Hải, thành cổ Quảng Trị, sân bay Tà Cơn… Nhưng để có cái nhìn chân thực nhất về sự ác liệt của chiến tranh nơi đây, các bạn nên dành thời gian tham quan nhà tù Lao Bảo. Đây từng là nơi giam giữ rất nhiều anh hùng cách mạng. Cuộc sống nơi ngục tù giữa rừng sâu được mô tả không khác gì địa ngục trần gian. Cùng Vietnam Tourist tìm hiểu chi tiết về di tích lịch sử nhà tù Lao Bảo trong bài viết dưới đây nhé.

Nhà tù Lao Bảo ở đâu?

Nhà tù Lao Bảo nằm ở đường Lê Thế Khiết, xã Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị. Di tích được xây dựng ở giữa một thung lũng, cách phía nam quốc lộ 9 khoảng 2km. Đây từng là nhà tù giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng cốt cán của chính quyền như Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Lê Thế Tiết, nhà thơ Tố Hữu… Sau giải phóng, nhà tù được công nhận là “di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia”. Hằng năm, đặc biệt là các dịp kỷ niệm thống nhất đất nước, ngày quốc khánh, nhà tù Lao Bảo đón nhiều lượt du khách về tham quan.

Lịch sử hình thành nhà tù Lao Bảo

Nhà tù Lao Bảo được xây dựng ở khu vực tương đối hẻo lánh hiểm trở, xa khu dân cư, “rừng thiêng  nước độc” với địa hình phức tạp, đường đi khó khăn, tiếp cận không phải dễ dàng.

Trước khi xây dựng nhà tù, khu vực này trong giai đoạn phong kiến nhà Nguyễn là một dồn trấn thủ cửa ải biên thuỳ để trấn giữ bờ cõi phía Tây lãnh thổ Đại Nam có tê gọi là Bảo Trấn Lao.

Mục đích xây dựng của Bảo Trấn Lao là để giam giữ các “Quốc sự phạm” miền Trung, lưu đày các tội nhân mang trọng án của triều đình. Vào giai đoạn 1929-1930, được mở rộng để giam giữ các chiến sĩ cộng sản.

Trong chiến tranh Đông Dương, nhà tù Lao Bảo được liệt vào danh sách 5 nhà tù lớn nhất Đông Dương, giam giữ nhiều chiến sĩ cộng sản của khu vực miền Trung Việt Nam, thậm chí có cả người Lào. Công trình này là bằng chứng tội ác sống động của thực dân Pháp đối với những người đấu tranh cho độc lập dân tộc. Đồng thời phản ánh ý chí kiên cường của người dân Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX.

Ở giai đoạn 1960 của chiến tranh Việt Nam, nhà tù Lao Bảo được Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam sử dụng làm cơ sở cách mạng của quân đội, bị quân đội Hoa Kỳ tàn phá, ném bom dữ dội. Do đó, nhà tù bị hư hại khá nhiều.

Cấu trúc nhà tù Lao Bảo

Nhà tù Lao Bảo được khởi công xây dựng từ năm 1908 trên một khu đất khoảng 10ha, phân chia thành nhiều khu nhỏ như: Nhà bếp (bếp tù thường và bếp tù chính trị), tháp lọc nước, nhà vệ sinh và năm nhà giam gọi là các batimăng A, B, C, D, E.

Lúc mới được xây dựng với 2 dãy nhà giam là nhà giam A và nhà giam B, được nối liền bởi dãy hành lang. Nhà tù được làm bán kiên cố bằng tre, trát đất, lớp ngói, chiều dài 15m, chiều cao 2m, chiều rộng 5m. Chỉ có 2 cửa lớn ra vào, tường đất kín mít, khi đóng cửa thì tối om như hầm đá.

Trong giai đoạn 1931 – 1932, thực dân Pháp đã cho xây dựng thêm 2 dãy nhà lao mới là lao C và lao D, kiên cố hơn với tường đá, mái tôn, sàn xi măng. Mỗi gian nhà lao dài 30m, rộng 6m, có thể giam giữ được 180 tù nhân. Ngoài ra còn có 1 khu biệt giam khoảng 13 buồng, mỗi buồng cao hơn 2m, rộng khoảng 1m.

Đặc biệt nhà tù Lao Bảo sau khi sửa sang còn có một khu hầm E là một hầm sâu xuống đất được gọi là ca sô. Tính từ trần lên mặt đâ khoảng 2m, tường được làm bằng xi măng cốt thép với độ dày 1m, có những lỗ nhỏ hình chữ nhật được tạo bằng các song sắt, cửa sổ nhỏ vuông bằng sắt dày 0,4m. Đây là hầm biệt giam, nơi giam giữ các tù chính trị. Khu nhà tù D nằm chống lên khu hầm E.

Nhà tù được bao quanh bởi hệ thống tường rào kiên cố cao 3,5m, có nhiều cốt bảo vệ ở các vị trí trọng yếu. Ngoài ra còn có các nhà hành xác, nhà tra tấn, khu hỏi cung, nhà cai ngục, nhà lính, được bao quanh bằng các hàng rào tre chắc chắn.

Cuộc sống địa ngục của chiến sĩ cách mạng bị giam giữ tại nhà tù Lao Bảo

Những người yêu nước, chiến sĩ cách mạng từng bị giam giữ tại nhà tù Lao Bảo đã phản gánh chịu những cực hình vô cùng dã man, chẳng khác nào địa ngục trần gian. Tuỳ theo mức độ phạm tội theo đánh giá của thực dân Pháp, mỗi người sẽ phải chịu đựng những hình phạt man rợ như đeo gông, cùm, xích, bị hành hạ, đánh đạp, tra tấn tàn bạo trong các cuộc hỏi cung.

Khi mới đến, tù nhân phải nằm sấp, úp mặt xuống đất trước cửa phòng chủ ngục, bị lục soát hết mọi thứ. Tất cả đồ đạc có trên người tù nhân, mang theo, đều được gói lại, ghi sổ, đưa vào kho, nhưng không được bảo quản tốt nên phần lớn đều hư hỏng.

Sau đó, tù nhân bị đưa vào lò rèn, đóng gông, đeo xiềng, cạo đầu. Mỗi người phải mang gông và xiềng sắt ở cổ, vòng sắt ở 2 chân. Họ được phát đồ dùng như quần áo, chăn, chiếu, đều là hàng kém chất lượng. Bữa ăn chỉ có thực phẩm kém chất lượng, mắm thối, gạo mục, rất khó chịu. Thức ăn đựng trong bát gỗ, ô đồng rỉ, rất độc hại.

Không chỉ bị giam giữ, người tù còn bị bắt lao động nặng nhọc với rất nhiều công việc: Đập đá, làm cầu, chặt cây, làm mộc… Khi làm việc sẽ có lính canh đi theo, nếu làm không tốt sẽ bị chửi bới, đánh đập dã man. Bên cạnh đó, vì ở trong rừng sâu, khí hậu nơi đây vô cùng khắc nghiệt, ban ngày hanh khô, ban đêm lạnh giá, sương mù dày đặc. Do đó, hầu hết tù nhân đều bị suy giảm sức khoẻ nghiêm trọng sau một thời gian bị giam cầm.

Nhà tù Lao Bảo - Chứng tích chiến tranh tại Quảng Trị

Hiện nay, nhà tù Lao Bảo là di tích lịch sử - điểm tham quan nổi bật ở khu vực Khe Sanh - Quảng Trị. Dù bị thời gian và chiến tranh tàn phá, nhưng những hiện vật lịch sử, những bức ảnh ghi lại cuộc sống của các chiến sĩ bị giam cầm được trưng bày tại nhà tù Lao Bảo như những chứng tích của quá khứ, khiến con tim triệu người rỉ máu. Nhưng trên hết, từ quá khứ anh hùng ấy, mỗi người Việt Nam thêm trân trọng, tự hào về những giá trị tự do, độc lập ở hiện tại, góp phần sức nhỏ bé của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.

Khi đến du lịch Quảng Trị, để hiểu rõ hơn về sự ác liệt của chiến tranh, sự kiên cường của dân tộc, các bạn không nên bỏ lỡ một điểm tham quan ý nghĩa như nhà tù Lao Bảo. Trên hành trình tham quan, có thể kết hợp các điểm du lịch gần đó như sân bay Tà Cơn, cửa khẩu Lao Bảo hay đỉnh Cu Vơ để có chuyến đi trọn vẹn nhất.