Lũy Thầy Quảng Bình – Công trình quân sự quan trọng gắn với giao tranh Trịnh - Nguyễn

Lũy Thầy Quảng Bình được xem là thành trì vững chắc, ảnh hưởng lớn đến quá trình giao tranh của chúa Nguyễn - Trịnh trong giai đoạn thế kỷ XVII. Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, công trình này còn là biểu tượng của sự thông minh, kiên cường của người dân Việt Nam. Hôm nay, cùng Vietnam Tourist Quảng Bình tìm hiểu chi tiết về di tích Lũy Thầy trong quá khứ, hiện tại trong bài viết ngắn dưới đây nhé.

Lũy Thầy Quảng Bình nằm ở đâu?

Lũy Thầy Quảng Bình còn gọi là Lũy Đào Duy Từ, được khởi công xây dựng vào năm 1960, xây dựng trong 3 năm và có chiều dài khoảng 34km, bắt đầu từ làng Lệ Kỳ, xã Vĩnh Ninh, huyện Quảng Ninh (cũ), kết thúc ở cửa biển Nhật Lệ, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình (cũ). Công trình hiện tại đã bị phá huỷ khá nhiều do thời gian và chiến tranh. Tuy nhiên, đây là dấu tích thể hiện sự tài hoa của ông Đào Quy Từ - công trình có giá trị to lớn về lịch sử và nghệ thuật.

Đôi nét về chả đẻ của Lũy Thầy Quảng Bình - Đào Duy Từ

Đào Duy Từ (1572 – 1634), quê quán Thanh Hoá, là một người đa tài khi vừa có khả năng làm thơ, vừa là nhà quân sự, nhà văn hoá lớn dưới thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Ông sinh ra trong một gia đình có cha làm kép hát đào cơ. Cũng vì xuất thân, nên gia đình ông bị xã hội, vua quan xem thường là “xướng ca vô loài”, thậm chí không có tư cách tham gia thi cử dù từ nhỏ đã nổi tiếng thông tuệ.

Đào Duy Tư có thời gian sống bằng nghề dạy học, sau đó phò tá chúa Nguyễn đối phó với chúa Trịnh. Thành tựu nổi bật nhất của ông chính là công trình Lũy Thầy, giúp chúa Nguyễn phòng thủ hiệu quả hơn trước các cuộc tấn công của chúa Trịnh. Từ kiến trúc cũng như tầm ảnh hưởng của Lũy Thầy đối với tình hình chiến sự Đàng trong – Đàng ngoài cho thấy tầm nhìn chiến lược và tài năng quân sự lỗi lạc của Đào Duy Từ. Trước công lao to lớn Đào Duy Từ đạt được, chúa Nguyễn đã phong cho ông làm “Đệ Nhất Khai Quốc Công Thần”.

Ông qua đời năm 1634, sau một thời gian dài chống chọi với bệnh tật, hưởng thọ 63 tuổi. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên vô cùng thương tiếc trước sự ra đi của một nhân tài, cho an táng Đào Duy Từ tại Tùng Châu, làm "Hiệp mưu Đồng đức Công thần, Đặc tiến Kim tử Vinh Lộc đại phu".[16] Đến năm thứ 5 đời vua Gia Long thì tùng tự ở Thái Miếu, đến thời Vua Minh Mạng truy phong là Hoằng Quốc Công. Tên của ông được dùng đặt tên cho rất nhiều con đường, trường học trên cả nước như một sự tri ân trân trọng đến tài năng kiệt xuất và nhân cách hiếm có của ông.

Kiến trúc độc đáo của Lũy Thầy

Lũy Thầy Quảng Bình có 3 toà Lũy. Hai Lũy Nhật Lệ và Trường Dục được xây dựng trong giai đoạn 163-1631 dưới sự chỉ huy của Đào Duy Từ. Lũy còn lại được học trò của Đào Duy Từ là Nguyễn Hữu Dật thực hiện xây dựng năm 1634 và 1661.

Lũy Trường Dục

Lũy Trường Dục được khởi công xây dựng vào năm 1630, kéo dài từ núi Thần Đinh, men theo bờ sông Long Đại và trải qua các làng Xuân Dục, Trường Dục, Cổ Hiền, đến Bình Thôn. Tổng chiều dài của Lũy Trường Dục là khoảng 10km, độ cao 3m và chiều rộng 6m. Vật liệu xây dựng chủ yếu là đất sét. Chức năng chính của Lũy Trường Dục là ngăn chặn quân của chúa Trịnh tấn công từ phía Bắc vào Đàng Trong.

Lũy Nhật Lệ

Lũy Nhật Lệ được Đào Duy Từ chỉ đạo xây dựng vào năm 1631 sau khi Lũy Trường Dục hoàn thành. Lũy này có chiều dài 12km, cao 6m, được gia cố bằng cọc gỗ lim. Lũy Nhật Lệ được chia thành 2 đoạn. Đoạn đầu tiên từ núi Đầu Mâu đến Cầu Dài. Đoạn thứ hai từ Cầu Dài đến cửa Nhật Lệ.

Lũy Trường Sa

Lũy Trường Sa được xây dựng vào năm 1633, chạy dọc ven biển Bảo Ninh, từ cửa biển Nhật Lệ đến Hải Ninh. Dưới tác động của chiến tranh, Lũy chỉ còn lại 3 cửa là Cửa Tấn Nhật Lệ, cửa Võ Thắng Quan (cổng Thượng) và cửa vào Dinh Quảng Bình chính là Quảng Bình Quan ngày nay.

Quảng Bình Quan kết hợp với 3 phòng tuyến trên của Lũy Thầy giúp gia tăng sức mạnh phòng thuỷ, kiểm soát tình hình giao thông đi lại của nhân dân trong thành. Diện mạo Quảng Bình Quan hiện tại đã được trùng tu, tôn tạo lại, vừa là nhân chứng của một thời lịch sử oanh liệt vừa là biểu tượng của truyền thống, văn hoá, con người Quảng Bình.

 Di tích còn sót lại của Lũy Thầy Quảng Bình

Công trình Lũy Thầy kiên cố đã bị phá huỷ theo thời gian và các cuộc chiến ác liệt trong giai đoạn từ thế kỷ XVII – XX ngày nay chỉ còn một số di tích còn sót lại. Nhiều đoạn đã biến mất hoàn toàn.

Các di tích của công trình Lũy Thầy còn sót lại gồm có Bia ghi dấu Lũy Thầy, di tích Võ Thắng Quan thuộc khu vực núi Đầu Mâu,hai tấm bia ở núi Đầu Mâu, tấm bia di tích ở Lũy Trường Sa ở khu vực Bảo Ninh.

Nổi bật nhất của công trình Lũy Thầy còn lại hiện nay là Quảng Bình Quan nằm ở trung tâm Đồng Hới, cách cầu Dài vài trăm mét. Đến du lịch Quảng Bình, du khách đừng quên ghé thăm Quảng Bình Quan để ngắm nhìn và hiểu rõ hơn về dấu tích của một công trình quân sự độc đáo trong hệ thống Lũy Thầy nhé.